Historia ikon

Ikona narodziła się w Bizancjum i stanowi syntezę tradycji hellenistycznej, wywodzącej się z dziedzictwa greckorzymskiego, przekształconego i przystosowanego do nauki chrześcijańskiej oraz form artystycznych pochodzących z Palestyny, Azji Mniejszej, Egiptu i Syrii. Malowidła katakumbowe pochodzące z pierwszych wieków chrześcijaństwa stanowiły zaczątki późniejszego malarstwa ikonowego. Pierwsze ikony były ikonami portretowymi Chrystusa, Bugurodzicy i świętych. Według tradycji pierwsza ikona Chrystusa powstała jeszcze za Jego życia na ziemi (Acheiropoietos), zaś autorstwo pierwszych ikon Bogurodzicy tradycyjnie przypisuje się św. Łukaszowi Ewangeliście. Uważa się go za autora trzech typów ikonograficznych: 

    1) Hodegetria

    2) Eleusa

    3) Deesis

    4) Oranta

    5) Agiosoritissa

WebRep

currentVote

noRating

noWeight

Chrystus PANTOKRATOR

Ikona Chrystusa PANTOKRATORA

Wszechmogący, Mistrz Uniwersum, Podtrzymujący w istnieniu, jest najczęstszym przedstawieniem Chrystusa. Chrystus Pantokrator w Kościołach Wschodnich jest punktem kulminacyjnym, ośrodkiem, ku któremu się zwracają wszystkie punkty odniesienia. Głowa Chrystusa otoczona jest nimbem krzyżowym (taki nimb może mieć jedynie któraś z Osób Trójcy). Na nimbie są zaznaczone litery (“Jestem, który jestem”   Wj 3, 14). Chrystus trzyma w ręce Księgę Ewangelii, czasem z tekstem “Ja jestem światłością świata”, lub “Kto idzie za mną nie będzie chodził w ciemnościach”, lub “Ja Jestem Drogą, Prawdą, Życiem”, lub “Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście a Ja was pokrzepię. Weźcie moje jarzmo na siebie i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem, a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych. Albowiem jarzmo Moje jest słodkie a ciężar lekki”. 

Wiele ikon przedstawia Chrystusa Pantokratora zasiadającego na kosmicznym tronie z czterema zwierzętami z proroctwa Ezechiela. Jest to ukazanie Jezusa Apokalipsy, Jego powtórnego przyjścia. Jest to też ikona wyznająca wiarę w Chrystusa zasiadającego po prawicy Ojca, i wspólnie odbierającego z Nim chwałę. 

KOLORYSTYKA i jej znaczenie

Kolor złoty jest symbolem wieczności. Złoto jako pierwiastek należy do metali szlachetnych stąd jego wykorzystanie jako czegoś najcenniejszego w ikonopisarstwie. Kolor ten najlepiej oddaje połączenie między światem materialnym a światem duchowym, między tym co ludzkie, a tym co boskie. Ponadto złoto w ikonie odbija światło, co dodatkowo pobudza wrażenia wzrokowe, do wpatrywania się w ikonę - czyli w samego Boga.

Poprzez kolor niebieski najlepiej ukazuje się boskość, a także duchowość. Na ikonach aniołowie najczęściej mają szaty koloru niebieskiego - symbol niematerialności. Sam Chrystus przyszedł na świat będąc jednocześnie Bogiem i człowiekiem.

Czerwony to symbol męczeństwa, bóstwa, asystencji Ducha Świętego, a także królewskości. Każda z tych cech odnosi się do Chrystusa Pantokratora. Majestat Boga zanurzony w ludzkim ciele, odkupił świat z niewoli grzechu, śmierci i szatana, poprzez męczeńską Krew Jezusa Chrystusa "bo zostałeś zabity i nabyłeś Bogu krwią twoją ludzi z każdego pokolenia, języka, ludu i narodu, i uczyniłeś ich Bogu naszemu królestwem i kapłanami, a będą królować na ziemi".

Przedstawiona ikona jest odzwierciedleniem słów z Apokalipsy św. Jana Apostoła, który pisał:

 A oto w niebie stał tron i na tronie ktoś zasiadł. A Zasiadający był podobny z wyglądu do jaspisu i do krwawnika, a tęcza dokoła tronu - podobna z wyglądu do szmaragdu. Dokoła tronu - dwadzieścia cztery trony, a na tronach dwudziestu czterech siedzących Starców, odzianych w białe szaty, a na ich głowach wieńce.

I ujrzałem na prawej ręce Zasiadającego na tronie księgę zapisaną wewnątrz i na odwrocie zapieczętowaną na siedem pieczęci. 

I ujrzałem potężnego anioła, obwieszczającego głosem donośnym: "Kto godzien jest otworzyć księgę i złamać jej pieczęcie?"

A nie mógł nikt - na niebie ani na ziemi, ani pod ziemią - otworzyć księgi ani na nią patrzeć.

Ap 4,2-4; 5,1-4

WebRep

currentVote

noRating

noWeight

Czym są IKONY?

Z języka greckiego eikón oznaczający obraz. Jest to rodzaj sztuki sakralnej powstałej w kręgu kultury bizantyjskiej. Przeważnie przedstawia święte postacie bądź konkretne sceny biblijne. Ten rodzaj sztuki jest charakterystyczny dla Ko­ściołów wschodnich, a także prawosławnego i grekokatolickiego. Najbardziej znana to ikona Chrystusa Pantokratora – uważana za pierwszą ikonę: żywe oblicze Boga zawarte w Osobie Jezusa Chrystusa.

Znajomość ikon datuje się już od V lub VI w., ale one wydawałoby się zniknęły w I połowie XX w. Tymczasem niezupełnie, ponieważ poprostu były zabronione: w okresie komunizmu w Rosji nie wolno było ich malować. Pomimo tego, wielu malarzy produkowało i odrestaurowywało ikony potajemnie. W drugiej połowie XX w., ikony mogły wyjść z ukrycia ...

Możemy sobie postawić pytanie: co ikona ma w sobie, że jest taka niezwykła ? Dlaczego ludzie, zakonnicy i inni są gotowi ryzykować życie, malując ikony ? „Chrystus”, powiedział św. Paweł „jest obrazem (widzialnym) Boga niewidzialnego” (Kol. 1,15). Innymi słowami: „Ikonografia chrześcijańska przedstawia za pośrednictwem obrazu orędzie ewangeliczne, które Pismo Święte opisuje za pośrednictwem słów. Obraz i słowo wyjaśniają się wzajemnie” ( Katechizm Kościoła Katolickiego, IIcz.: Celebracja misterium chrześcijańskiego, sekcja 116o).

Jest to sztuka, której tworzenie jest powierzone niewielkiej grupie osób, przeważnie duchownym. Proces powstawania ikony jest długotrwały i czasochłonny, ale przede wszystkim przepełniony nieustanną modlitwą. Każda ikona to praca połączona z modlitwą. Dlatego wpatrując się w ikonę dostrzegamy nie tyle obraz ile zupełnie inną rzeczywistość: bosko – ludzką.

Ikona to nie kolejny obrazek w domu czy kościele, to bezpośrednie zetknięcie się z Bogiem poprzez modlitwę i kontemplację. Jezus powiedział: „Kto zobaczył Mnie, zobaczył także i Ojca”.

Pierwotnie ikony były zawieszane jako samodzielne obrazy. Przedstawiały sceny z żywotów świętych albo indywidualnie, albo ich portrety grupowo traktowane, Po okresie obrazoburstwa (ikonoklazmu), kiedy to zniszczono ikony sprzed wieku 8, zaczęto wieszać lub malować ikony na drewnianych ścianach, czyli przegrodach koło ołtarza, między nawą główną a prezbiterium. Taką przegrodę nazywano ikonostasem, a jego zadaniem było zasłonić święte obrządki przed oczami wiernych, zgromadzonych w nawie. Do dziś troje drzwi prowadzi poprzez ikonostasy do kapłańskiej części kościołów prawosławnych. Srodkowe drzwi nazywają się królewskimi lub cesarskimi wrotami. Rozmieszczenie malowideł jest określone tradycją. Na carskich wrotach wyobrażeni są zazwyczaj czterej Ewangeliści i sceny Zwiastowania i Eucharystii, a w górze tronujący Chrystus, czyli tzw. Deesis.

“Przychodź przed ikonę, jak do Przyjaciela, wracaj do niej, jak do wrót otwierających przed tobą Niebo, patrz w nią, jak w pulsujący w ognisku ogień. Poczuj się dzieckiem Boga i przedmiotem jego miłości, kimś ważnym, ukochanym, wybranym, oczekiwanym i zaproszonym do Wspólnoty. Czuwając przed ikoną, świętuj tę Wspólnotę …

Wspólnota miłości z Bogiem, to obecność Ducha Świętego – ona leczy, uzdrawia, przemienia, ożywia, podnosi i uzdatnia do działania, ocala i scala, pielęgnuje i pociesza, przenika i wyzwala.”

(Joanna Przybyła)

Proponowane najbliższe tematy to:

1.     Chrystus PANTOKRATOR – jako pierwsza i najważniejsza spośród wszystkich ikon.

2.     Historia ikon – najważniejsze wydarzenia, czym ikony są i krótko z teologii.

3.     Różne wyobrażenia Matki Bożej – przede wszystkim: Hodegetria, Eleusa i Deesis, ponadto Agiosoritissa i Oranta.

4.     Ikona Pneumatofora – Niosąca Ducha Świętego.

5.     Ikona Trójcy Świętej.

6.     Ikona Świętej Rodziny – domowe ognisko modlitwy.

7.     Przykłady Świętych Osób – wybrane postacie.

8.     Ikonostas.

9.     Ikonoklazm – historia, znaczenie dla świata.

10.  Sobór Chrystusa Zbawiciela w Rosji.

11.  Przykłady modlitw przed ikoną.

Przedstawiona propozycja tematów na miesiąc sierpień / wrzesień. Każdy kto ma jakiś ciekawy artykuł związany z tematyką ikon może przesłać go do opublikowana na blogu na adres e-mail: piotr1000@autograf.pl

Życzę wszystkim udanej lektury. Ikony to jedno z najpiękniejszych dzieł jakim Bóg mógł natchnąć człowieka.